नेपालको पछिल्लो राजनीतिक र सामाजिक सरगर्मीमा एउटा संस्थाको नाम पटक-पटक सुनिने गरेको छ— बर्बरा फाउन्डेसन। कसैले यसलाई सुशासन र पत्रकारिताको संरक्षक मान्छन् भने, कसैले यसलाई 'विदेशी एजेन्डा' बोकेको संस्था भन्दै आलोचना गर्छन्।
आजको यस ब्लगमा हामी यस फाउन्डेसनको इतिहास, यसको आर्थिक स्रोत र हालसालैका विवादहरूको भित्री पाटो केलाउनेछौँ।
१. को हुन् बर्बरा एडम्स? (संस्थाको पृष्ठभूमि)
बर्बरा फाउन्डेसनको कथा अमेरिकी पत्रकार बर्बरा एडम्सबाट सुरु हुन्छ। सन् १९६१ मा नेपाल आएकी उनी यहीँको माटोमा यति भिजिन् कि उनले आफ्नो जीवनका ५ दशक नेपालकै लागि अर्पिन्। राजदरबारसँगको निकटता, निर्वासनको पीडा र नागरिकताका लागि उनले गरेको ५० वर्ष लामो संघर्ष आफैँमा एउटा जीवन्त इतिहास हो। उनले आफ्नो मृत्युपछि व्यक्तिगत सम्पत्ति नेपाली समाजका लागि छोडेर गइन्, जसले सन् २०१० मा फाउन्डेसनको रूप लियो।
२. आर्थिक स्रोत: पैसा कहाँबाट आउँछ?
फाउन्डेसनको फन्डिङलाई लिएर धेरैको चासो रहने गरेको छ। प्राप्त विवरण अनुसार:
बीउ पुँजी: बर्बरा एडम्सले दान गरेको करिब २ करोड ८८ लाख रुपैयाँ।
दिगो कोष: त्यही रकमको ब्याज र लगानीबाट हाल यो कोष करिब ७ करोड ८० लाख भन्दा बढी पुगेको छ।
स्वदेशी योगदान: यसले मुख्यतया नेपाली दाताहरू र आन्तरिक स्रोतबाटै आफ्ना गतिविधि सञ्चालन गर्ने दाबी गरेको छ।
३. फाउन्डेसनले नेपालमा के गर्दैछ?
यो संस्था केवल गफमा मात्र सीमित छैन। यसका केही ठोस कामहरू यस्ता छन्:
खोज पत्रकारिता पुरस्कार: भ्रष्टाचार र बेथितिको पर्दाफास गर्ने पत्रकारहरूलाई सम्मान।
आवास निर्माण: सर्लाही लगायतका क्षेत्रमा दलित र बाढीपीडित परिवारका लागि सयौँ घर निर्माण।
मानवीय सहायता: कोभिड-१९ र प्राकृतिक विपत्तिको समयमा अग्रपंक्तिमा रहेर सहयोग।
बौद्धिक बहस: सुशासन र लोकतान्त्रिक मूल्यका बारेमा हुने नीतिगत छलफल।
४. नेतृत्वमा 'हेभीवेट' व्यक्तित्वहरू
यस फाउन्डेसनको विश्वसनीयताको अर्को आधार यसको बोर्डमा रहेका व्यक्तिहरू हुन्:
डा. सन्दुक रुइत: विश्वविख्यात नेत्र रोग विशेषज्ञ (अध्यक्ष)।
मोहना अन्सारी: पूर्व मानव अधिकार आयुक्त। यस्ता निष्पक्ष र प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरू जोडिएका कारण पनि यसलाई एउटा गम्भीर संस्थाको रूपमा हेरिन्छ।
५. 'Gen Z' आन्दोलन र विवादको नयाँ मोड
सन् २०२५ को युवा (Gen Z) आन्दोलनसँगै फाउन्डेसन एकाएक विवादको केन्द्रमा आयो।
आरोप के छ? आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेको 'हामी नेपाल' समूह र यसका अगुवा सुदन गुरुङलाई बर्बरा फाउन्डेसनले आर्थिक र नैतिक सहयोग गरेको आरोप लाग्यो। केहीले त बर्बरा एडम्सलाई "CIA Operative" भन्दै यो आन्दोलनलाई विदेशी षड्यन्त्रको हिस्सा समेत भने।
तथ्य के भन्छ? फाउन्डेसनले आधिकारिक रूपमा यी सबै आरोपहरूको खण्डन गरेको छ:
- आर्थिक सम्बन्ध: 'हामी नेपाल' सँग कुनै पनि संस्थागत वा आर्थिक लेनदेन नरहेको।
- मानवीय सहयोग: कोभिडको समयमा मानवीय नाताले मात्र बासस्थान उपलब्ध गराइएको, जुन आन्दोलनसँग सम्बन्धित थिएन।
- स्वतस्फूर्त आन्दोलन: Gen Z आन्दोलन युवाहरूको बेरोजगारी र सुशासनप्रतिको आक्रोशको परिणाम भएको र यसमा फाउन्डेसनको कुनै 'रिमोट कन्ट्रोल' नरहेको।
बर्बरा एडम्स र नेपालको साइनो
बर्बरा सन् १९६१ मा बेलायती महारानी एलिजाबेथ द्वितीयाको नेपाल भ्रमण कभर गर्न पत्रकारको रूपमा काठमाडौँ आएकी थिइन्। तर, यहाँको प्रकृति र संस्कृतिले उनलाई यस्तो मोहनी लगायो कि उनी कहिल्यै फर्किनन्।
- राजपरिवारसँगको सम्बन्ध र निर्वासन: बर्बराको तत्कालीन अधिराजकुमार बसुन्धरा शाहसँग गहिरो प्रेम सम्बन्ध थियो। तर, दरबारभित्रको खिचातानी र राजनीतिक कारणले गर्दा उनलाई केही समय नेपालबाट निष्कासन समेत गरियो। उनी ८ वर्षसम्म भारतमा "निर्वासित" जीवन बिताउन बाध्य भइन्, तर नेपाल आउने प्रयास कहिल्यै छोडिनन्।
- नागरिकताको लागि लामो संघर्ष: बर्बराले झन्डै ५० वर्ष नेपालमा बिताइन्। उनी आफूलाई "मुलत: नेपाली" भन्थिन्। तर, उनलाई नेपाली नागरिकता पाउन निकै गाह्रो भयो। उनले धेरै वर्षसम्म कानुनी र प्रशासनिक लडाइँ लड्नुपर्यो। अन्ततः उनले आफ्नो जीवनको उत्तरार्धमा मात्र मानार्थ नेपाली नागरिकता पाएकी थिइन्।
- गरिबका लागि दरवार त्याग्ने विद्रोही: उनको जीवनशैली निकै विलासी हुन सक्थ्यो, तर उनले गरिब र असहायहरूको सेवामा आफूलाई समर्पित गरिन्। उनले सिन्धुपाल्चोकका दलित समुदायका लागि आवास निर्माण गर्नेदेखि लिएर भ्रष्टाचार विरुद्धका अभियानमा आफूलाई होमिन्। उनले आफ्नो नाममा रहेको सम्पति (जसमा काठमाडौँको महँगो जग्गा र घर समेत थियो) सामाजिक कार्यका लागि बर्बरा फाउन्डेसन स्थापना गर्न दान गरिदिइन्।
- निडर पत्रकारिता: उनले 'नेपाल ट्रिब्युन' जस्ता पत्रिकाहरू मार्फत पञ्चायत कालमा पनि निर्धक्क लेखिन्। उनी लोकतन्त्रको कट्टर समर्थक थिइन्। उनले राजाको शासन र पछि आएका दलहरूको बेथिति दुवैको कडा आलोचना गर्थिन्।
किन उनी खास छिन्?
धेरै विदेशीहरू नेपाल घुम्न आउँछन् वा केही समय काम गरेर फर्कन्छन्। तर बर्बराले:
उनको निधन सन् २०१६ मा काठमाडौँमै भयो। आज उनको त्यही योगदानलाई जीवित राख्न डा. सन्दुक रुइत जस्ता व्यक्तित्वहरूले यो फाउन्डेसनमार्फत खोज पत्रकारिता र सुशासनको काम गरिरहेका छन्।
निष्कर्ष
- आफ्नो देश (USA) को सुख-सुविधा त्यागिन्।
- नेपालको भ्रष्टाचार विरुद्ध अन्तिम साससम्म लडिन्।
- आफ्नो व्यक्तिगत कमाइ सबै नेपाली समाजलाई नै उपहार दिएर गइन्।
बर्बरा फाउन्डेसन एउटा यस्तो संस्था हो जसले व्यक्तिगत सम्पत्तिबाट सामाजिक रूपान्तरणको सपना देख्यो। अहिले देखिएका विवादहरू प्रमाणभन्दा पनि राजनीतिक शंका र व्याख्यामा बढी आधारित देखिन्छन्। यद्यपि, कुनै पनि संस्थाको पारदर्शितामा प्रश्न उठ्नु लोकतन्त्रमा सामान्य हो, तर अहिलेसम्मका तथ्यले यसलाई एउटा परोपकारी संस्थाकै रूपमा चित्रण गर्छन्।
तपाईँलाई के लाग्छ? के यस्ता फाउन्डेसनहरूले साँच्चै समाजमा परिवर्तन ल्याउँछन् वा यिनीहरू अदृश्य शक्ति केन्द्रका गोटी मात्र हुन्? आफ्नो विचार कमेन्टमा लेख्नुहोला।
#BarbaraFoundation #BarbaraAdams #NepalPolitics #GenZMovement #DrSandukRuit #GoodGovernance #InvestigativeJournalism #NepalBlog #HamiNepal
Post a Comment
Please No spam link, No Hate Speech in the comment box.